Giriş
Göz kuruluğu, göz yüzeyinin yeterince nemlenmemesi sonucu ortaya çıkan yaygın bir durumdur. Gözyaşı, göz yüzeyini koruyan ve besleyen ince bir tabaka oluşturur; bu tabakanın miktarı azaldığında ya da yapısı bozulduğunda gözde rahatsızlık hissi başlar. Göz kuruluğu çoğu zaman batma, yanma, kaşıntı ve kızarıklık gibi belirtilerle kendini gösterir ve bazı kişilerde görmeyi geçici olarak bulanıklaştırabilir. Bu yazıda göz kuruluğunun nedenlerini, belirtilerini ve günlük hayatta alınabilecek önlemleri ele alıyoruz.
Göz Kuruluğu Nedenleri
Göz kuruluğu genellikle gözyaşının yeterli miktarda üretilmemesi ya da gözyaşının çok hızlı buharlaşması sonucu gelişir. En sık karşılaşılan nedenler şunlardır:
-
Yaş: İlerleyen yaşla birlikte gözyaşı üretimi azalabilir. Göz kuruluğu özellikle ileri yaşlarda daha sık görülür.
-
Göz kapağı bezlerinin işlev bozukluğu: Göz kapağı kenarındaki küçük bezler, gözyaşının buharlaşmasını önleyen yağlı tabakayı üretir. Bu bezler tıkandığında veya yeterince çalışmadığında gözyaşı çabuk buharlaşır ve kuruluk gelişir. Göz kapağı kenarının iltihabı (blefarit) da bu tabloya eşlik edebilir.
-
Kontakt lens kullanımı: Uzun süre kontakt lens takmak göz yüzeyinin nemini azaltabilir ve kuruluk hissini artırabilir.
-
Hormonal değişiklikler: Menopoz gibi hormonal dönemlerde göz kuruluğu daha sık görülebilir.
-
Romatolojik ve otoimmün hastalıklar: Sjögren sendromu gibi bazı hastalıklar gözyaşı ve tükürük bezlerini etkileyerek belirgin kuruluğa yol açabilir. Romatoid artrit ve lupus gibi hastalıklarda da göz kuruluğu görülebilir.
-
Tiroit hastalıkları: Bazı tiroit hastalıkları göz yüzeyini ve göz kapaklarının kapanmasını etkileyerek kuruluk belirtilerine neden olabilir.
-
İlaç kullanımı: Antihistaminikler, bazı antidepresanlar ve bazı tansiyon ilaçları gibi ilaçlar gözyaşı üretimini azaltabilir. Kullandığınız bir ilacın gözlerinizi etkilediğini düşünüyorsanız ilacı kendi başınıza bırakmayın; hekiminize danışın.
-
Çevresel etkenler: Rüzgâr, kuru ve soğuk hava, klima ve kalorifer gibi ortamı kurutan sistemler, sigara dumanı ve toz gözyaşının buharlaşmasını artırabilir.
-
Uzun süre ekrana bakmak: Bilgisayar, telefon veya tablete odaklanırken göz kırpma sıklığı azalır. Bu da gözyaşının daha hızlı buharlaşmasına ve gözlerin kurumasına yol açabilir.
-
Göz cerrahisi ve göz yaralanmaları: Bazı göz ameliyatlarından sonra geçici göz kuruluğu görülebilir. Göze ve göz kapaklarına gelen yaralanmalar da gözyaşı dengesini bozabilir.
Göz Kuruluğunun Belirtileri
Göz kuruluğunun belirtileri kişiden kişiye değişebilir. En sık görülenler şunlardır:
-
Batma, yanma veya kum kaçmış hissi: Göz kuruluğunun en tipik belirtilerindendir.
-
Kaşıntı ve kızarıklık: Gözyaşı tabakası bozulduğunda göz yüzeyi tahriş olabilir.
-
Sulanma: Kuruyan göz, tahrişe karşı refleks olarak fazla gözyaşı üretebilir. Bu nedenle sık sulanan gözler de bir göz kuruluğu belirtisi olabilir.
-
Bulanık görme ve göz yorgunluğu: Özellikle okuma veya ekran karşısında uzun süre çalışırken görme bulanıklaşabilir; göz kırpınca düzelebilir.
-
Işığa hassasiyet: Bazı kişilerde ışığa karşı hassasiyet artabilir.
-
Kontakt lens takmakta zorlanma: Lens kullananlarda rahatsızlık hissi artabilir.
Göz kuruluğu çoğu zaman basit önlemlerle kontrol altına alınabilir. Ancak uzun süren ve tedavi edilmeyen ağır göz kuruluğu, göz yüzeyinde (korneada) hasara yol açabilir. Belirtileriniz devam ediyor, artıyor veya görmenizi etkiliyorsa bir göz hekimine başvurmanız önemlidir.
Ne Zaman Hekime Başvurmalısınız?
Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir göz hekimine başvurun:
- Gözde şiddetli ağrı varsa,
- Görmenizde belirgin azalma veya ani bulanıklık olduysa,
- Gözde belirgin kızarıklık ve akıntı varsa,
- Belirtiler önlemlere rağmen birkaç hafta içinde düzelmiyorsa.
Göz Kuruluğundan Korunma Yolları
Günlük hayatta uygulayabileceğiniz bazı önlemler göz kuruluğu belirtilerini azaltmaya yardımcı olabilir:
-
Ekran başında düzenli mola verin: Bilgisayar veya telefon kullanırken aralıklarla gözlerinizi ekrandan ayırıp uzaktaki bir noktaya bakın ve bilinçli olarak göz kırpın. Yaygın önerilerden biri, her 20 dakikada bir yaklaşık 20 saniye boyunca uzağa bakmaktır.
-
Ortamı nemlendirin: Özellikle kış aylarında ve klimalı ortamlarda nemlendirici kullanmak ortam havasının kuruluğunu azaltabilir.
-
Gözlerinizi rüzgâr ve tozdan koruyun: Rüzgârlı ve tozlu havalarda gözlük kullanmak gözyaşının buharlaşmasını azaltabilir. Klima ve araç havalandırmasının doğrudan yüzünüze yönelmemesine dikkat edin.
-
Sigara dumanından uzak durun: Sigara ve sigara dumanı gözleri tahriş ederek kuruluğu artırabilir.
-
Yeterli sıvı alın: Gün içinde yeterli su içmek genel sağlığınızı destekler.
-
Yapay gözyaşı damlaları: Eczanede bulunan yapay gözyaşı damlaları göz yüzeyini nemlendirerek rahatlama sağlayabilir. Hangi damlanın ve ne sıklıkla kullanılacağı için hekiminize veya eczacınıza danışın; uzun süreli ve sık kullanımda koruyucu madde içermeyen damlalar tercih edilebilir.
-
Kontakt lens kullanım sürelerine uyun: Lenslerinizi önerilen süreden uzun kullanmayın ve kuruluk hissi olduğunda lens kullanımına ara verin.
-
Dengeli beslenin: Sebze, meyve ve balık içeren dengeli bir beslenme genel sağlığınızı destekler. Takviye kullanmayı düşünüyorsanız hekiminize danışın.
Sık Yapılan Hatalar ve Yanlış Bilinenler
-
"Göz kuruluğu yalnızca yaşlılarda görülür": Göz kuruluğu her yaşta görülebilir. Uzun süre ekran kullanımı ve kontakt lens kullanımı gençlerde de kuruluğa yol açabilir.
-
"Gözüm sulanıyor, o halde kuru olamaz": Sık sulanma, göz kuruluğuna karşı vücudun verdiği bir tepki olabilir.
-
"Damla kullanmak yeterlidir": Damlalar rahatlama sağlar; ancak ekran molası, ortam nemi ve lens kullanım alışkanlıkları gibi günlük önlemler de en az damlalar kadar önemlidir. Altta yatan bir neden varsa onun da değerlendirilmesi gerekir.
-
"Göz kuruluğu önemsizdir": Çoğu zaman hafif seyreder; ancak ağır ve uzun süren göz kuruluğu göz yüzeyine zarar verebilir. Geçmeyen belirtiler bir göz hekimi tarafından değerlendirilmelidir.
Göz Sağlığı İçin Öneriler
-
Düzenli göz muayenesi: Şikâyetiniz olmasa bile düzenli göz muayenesi, birçok göz hastalığının erken fark edilmesine yardımcı olur. Muayene sıklığını yaşınıza ve sağlık durumunuza göre hekiminizle belirleyin.
-
Güneş gözlüğü kullanın: UV korumalı güneş gözlüğü gözlerinizi güneş ışınlarından ve rüzgârdan korur.
-
Kronik hastalıklarınızı takip ettirin: Diyabet, tiroit ve romatolojik hastalıkların düzenli takibi göz sağlığınızı da korur.
Lotus Hastanesi'nde Hangi Birim İlgilenir?
Göz kuruluğu şikâyetlerinin değerlendirilmesi ve tedavisi Göz Hastalıkları birimimiz tarafından yapılır. Muayenede gözyaşı miktarı ve göz yüzeyi değerlendirilir, kuruluğun nedeni araştırılır ve size uygun tedavi planı belirlenir.
Sıkça Sorulan Sorular
Gözde batma hissi neden olur?
Gözde batma hissi çoğunlukla göz kuruluğu, alerjiler, göz kapağı iltihabı veya göze kaçan yabancı cisimler nedeniyle oluşabilir. Uzun süre ekrana bakmak da bu hissi artırabilir. Geçmeyen veya şiddetli batma hissinde göz hekimine başvurun.
Göz kurumasına ne iyi gelir?
Ekran başında düzenli mola vermek, ortamı nemlendirmek, gözleri rüzgârdan korumak ve hekiminizin önerdiği yapay gözyaşı damlalarını kullanmak rahatlama sağlayabilir.
Göz damlası baş dönmesi yapar mı?
Yapay gözyaşı damlaları genellikle baş dönmesi yapmaz. Ancak bazı ilaçlı göz damlalarının farklı yan etkileri olabilir. Kullandığınız bir damlayla ilgili şikâyetiniz varsa hekiminize danışın.
Göz kapağında kuruluk ve pullanma neden olur?
Göz kapağında kuruluk ve pullanma; göz kapağı kenarı iltihabı (blefarit), alerjiler veya egzama gibi cilt rahatsızlıklarıyla ilişkili olabilir. Bu durumda göz hekimi değerlendirmesi önerilir.
Göz kuruluğu tamamen geçer mi?
Nedenine göre değişir. Ortam ve alışkanlıklarla ilgili göz kuruluğu önlemlerle belirgin şekilde azalabilir; kronik nedenlere bağlı göz kuruluğunda ise düzenli takip ve tedavi gerekir.
Sonuç
Göz kuruluğu yaygın bir durumdur ve çoğu zaman basit önlemlerle hafifletilebilir. Nedenini anlamak ve günlük alışkanlıkları düzenlemek belirtileri azaltmaya yardımcı olur. Belirtileriniz devam ediyor veya görmenizi etkiliyorsa bir göz hekimine başvurun.